Zemin, mühendislik açısından dane boyutu, plastisite ve sıkılık gibi özelliklerine göre sınıflandırılır. Sınıf, temel tipini, kazı şevini ve deprem tasarımını doğrudan etkiler. Bu yazıda temel zemin türlerini, sınıflandırma sistemlerini ve pratik sonuçlarını özetliyoruz.
Dane boyutuna göre zemin türleri
Çakıllı zeminler
Dane boyutu 2–60 mm. Yüksek taşıma gücü ve mükemmel drenaj; oturma küçük ve anidir. Sıkı çakıl büyük yapılar için ideal temel zeminidir; ancak sondajda ilerleme zordur ve numune almak güçtür.
Kumlu zeminler
0,06–2 mm. İyi drenaj, sıkılığa bağlı taşıma gücü. Gevşek, suya doygun kumlar deprem sırasında sıvılaşabilir; SPT-N değeri ve dane dağılımı sıvılaşma analizinin temel girdisidir.
Siltli zeminler
0,002–0,06 mm. Düşük plastisite, su içeriğine hassas; donma-çözülme ve sıvılaşma açısından sorunlu olabilir.
Killi zeminler
<0,002 mm. Düşük geçirimlilik, yüksek sıkışabilirlik; oturma yavaş (konsolidasyon) ve uzun sürelidir. Şişen killer mevsimsel su değişimiyle hacim değiştirir; temel derinliği ve drenaj tasarımı kritik önem taşır.
Organik zeminler ve dolgu
Turba ve organik killer çok düşük taşıma gücü ve yüksek sıkışabilirlik gösterir; kontrolsüz dolgular heterojendir. Bu zeminlerde kazıklı temel, zemin iyileştirme veya dolgu değişimi gerekir.
Birleşik Zemin Sınıflandırma Sistemi (USCS)
Laboratuvarda elek analizi ve Atterberg limitleriyle zemin GW, GP, SW, SP, ML, CL, MH, CH, OL, OH, Pt gibi sembollerle sınıflandırılır. İlk harf ana dane türünü (G çakıl, S kum, M silt, C kil, O organik), ikinci harf derecelenmeyi veya plastisiteyi gösterir.
TBDY 2018 zemin sınıfları
| Sınıf | Tanım | Vs30 (m/s) |
|---|---|---|
| ZA | Sağlam, sert kayalar | > 1500 |
| ZB | Az ayrışmış, orta sağlam kayalar | 760–1500 |
| ZC | Çok sıkı kum, çakıl ve sert kil; ayrışmış kaya | 360–760 |
| ZD | Orta sıkı kum, çakıl; katı kil | 180–360 |
| ZE | Gevşek kum, yumuşak kil; kalın yumuşak kil tabakası | < 180 |
| ZF | Sahaya özel analiz gerektiren zeminler (sıvılaşabilir, organik, çok yüksek plastisiteli) | — |
Zemin sınıfı sismik ölçüm (MASW/ReMi) ve sondaj verisiyle belirlenir; deprem tasarım spektrumunu doğrudan değiştirir.
Sınıflandırma kriterleri
- Dane boyutu dağılımı (elek ve hidrometre analizi)
- Plastisite indeksi ve likit limit (Atterberg)
- Doğal su içeriği ve birim hacim ağırlık
- Sıkılık / kıvam (SPT-N, CPT qc)
- Kayma dalgası hızı (Vs30)
Parselinizin zemin sınıfını ve temel önerisini öğrenmek için zemin etüdü hizmetimize göz atın.