İstanbul, birbirinden çok farklı jeolojik birimlerin bir arada bulunduğu bir şehir. Aynı ilçede, hatta aynı mahallede birkaç yüz metre arayla kaya ve yumuşak kil zeminlerle karşılaşmak mümkün. Bu nedenle parsel bazında zemin etüdü İstanbul'da her yerden daha kritiktir. Sahada sık karşılaştığımız durumları özetliyoruz.
Avrupa Yakası
Tarihi yarımada ve batıya doğru Bakırköy, Bahçelievler, Küçükçekmece hattında Miyosen yaşlı Bakırköy ve Güngören formasyonları (kireçtaşı, kil, marn) yaygındır. Killi seviyeler şişme-büzülme ve konsolidasyon oturması açısından dikkat ister. Beylikdüzü–Büyükçekmece kıyı şeridinde ise eski heyelan kütleleri ve yüksek yeraltı suyu sık görülür. Sarıyer ve Boğaz sırtlarında Trakya formasyonu (grovak, kumtaşı, şeyl) sağlam bir temel zemini sunar.
Anadolu Yakası
Kadıköy, Üsküdar, Maltepe ve Kartal'da Paleozoyik yaşlı Trakya formasyonu ve Kartal formasyonu (kumtaşı, şeyl, kireçtaşı) hâkimdir; kaya derinliği çoğu parselde birkaç metrede başlar. Ancak dere yataklarında (Kurbağalıdere, Ayrılıkçeşme) ve kıyı dolgularında yumuşak alüvyon ve kontrolsüz dolgu kalınlığı 10 m'yi aşabilir. Pendik–Tuzla hattında ise Tuzla kireçtaşı ile birlikte karstik boşluklara rastlanır.
Kıyı ve dolgu alanları
Marmara sahili boyunca Ataköy, Yenikapı, Maltepe sahil parkı ve Kartal gibi geniş dolgu alanları bulunur. Dolgu malzemesi heterojendir; altındaki deniz çökelleri gevşek kum ve yumuşak kilden oluşur. Bu alanlarda sıvılaşma, farklı oturma ve korozyon riski yüksektir; kazıklı temel ve zemin iyileştirmesi sıklıkla gerekir.
Deprem ve yerel zemin etkisi
Kuzey Anadolu Fayı'nın Marmara segmentine yakınlık nedeniyle İstanbul'da tasarım yer hareketi yüksektir. TBDY 2018 kapsamında zemin sınıfı (ZA–ZF) sismik ölçümlerle (MASW, mikrotremor) belirlenir; ZD–ZE sınıfı zeminlerde büyütme ve hâkim periyot yapı tasarımını doğrudan etkiler. Gevşek kum ve yüksek yeraltı suyu birlikte olduğunda sıvılaşma analizi zorunludur.
Sahadan öneriler
- Kaya derinliği sığ görünse bile en az bir sondajı planlanan temel derinliğinin 1,5 katına indirin; ayrışmış kaya ile sağlam kaya arasındaki fark büyüktür.
- Dere yatağı ve dolgu şüphesi olan parsellerde rezistivite ile dolgu kalınlığını haritalayın.
- Kentsel dönüşümde komşu binaların temel derinliklerini ve kazı etkisini iksa tasarımına dahil edin.
İstanbul'daki parseliniz için zemin etüdü teklifi isteyin; ilçenize özel sondaj programı hazırlayalım.